Tue, 26 Oct
మీడియా పార్టనర్స్ కావలెను.
మా యాప్ ను పొందండి.
ఛందస్సు అనగా పద్యం వ్రాయు విధానం. ఇందులో వృత్తాలు, జాతులు, ఉపజాతులు కలవు. పద్యలక్షణాలను అర్థం చేసుకోడానికి ముందుగా గురువు-లఘువులు, గణాలు-రకాలు అభ్యసించాలి.

గురువు - లఘువు

గురువును U తోను, లఘువును I తోనూ సూచిస్తారు. గురు లఘువులను అక్షరాన్ని పలికే సమయాన్ని బట్టి గుర్తిస్తారు. సాధారణంగా ఒక లిప్త కాలంలో పలికే అక్షరాన్ని లఘువు గాను, రెండు లిప్త కాలాలలో పలికే అక్షరాన్ని గురువు గాను చెప్పవచ్చు.
నియమాలు
హ్రస్వాక్షరములు లఘువులు.
ఉదా: తల (II), ఇటుక(III).
దీర్ఘాలన్ని గురువులు.
ఉదా: కాకి (UI), కీలు(UI), కూర (UI), కోతి (UI).
ఐత్వము, ఔత్వము, సున్న, విసర్గ, పొల్లు తో ఉన్న అక్షరాలు గురువులు.
ఉదా: రైతు (UI), కౌలు (UI), అంబ (UI), నమః (IU), ఎగసెన్ (IIU)
ద్విత్వ/సంయుక్త అక్షరం లఘువు గాను, దాని ముందున్న అక్షరం అదే పాదంలో ఉంటే గురువు, వేరే పాదంలో ఉంటే లఘువు అవుతుంది.
ఉదా: అన్నము (UII)
ర ఒత్తు ఉన్న అక్షరానికి ముందున్న అక్షరము కొన్ని సార్లు లఘువు, మరి కొన్ని సార్లు గురువు అగును.
ఋత్వము తో ఉన్న అక్షరాలు, దాని ముందున్న అక్షరాలు లఘువులు.
ఉదా: వికృతి (III)

గణాలు - రకాలు

1. ఏకాక్షర గణములు (2)

I U

2. రెండక్షరాల గణములు (4)

లల/లా లగ/వ గల/హ గగ/గా
II IU UI UU

3. మూడక్షరాల గణములు (8)

III IIU IUI IUU UII UIU UUI UUU

4. ఉప గణములు

4.A. సూర్య గణములు (2)
గల/హ
III UI
4.B. ఇంద్ర గణములు (6)
నగ సల నల
IIIU IIUI IIII UII UIU UUI
4.C. చంద్ర గణములు (14)
భల భగరు తల తగ మలఘ నలల నగగ నవ సహ సవ సగగ నహ రగురు నల
UIII UIIU UUII UUIU UUUI IIIII IIIUU IIIIU IIUI IIUIU IIUUU IIIUI UIUU IIII

యతిమైత్రి:
పాదం మొదటి అక్షరంతో యతిస్థానంలో ఉండే అక్షరం యతిమైత్రి వర్గంలో ఉండాలి. వర్గాలు: (అ, ఆ, ఐ, ఔ, హ, య, అం, అః), (ఇ, ఈ, ఎ, ఏ, ఋ), (ఉ, ఊ, ఒ, ఓ), (క, ఖ, గ, ఘ, క్ష), (చ, ఛ, జ, ఝ, శ, ష, స), (ట, ఠ, డ, ఢ), (త, థ, ద, ధ), (ప, ఫ, బ, భ, వ), (ణ, న), (ర, ఱ, ల, ళ), (పు, ఫు, బు, భు, ము, పొ, ఫొ, బొ, భొ, మొ).
ప్రాసమైత్రి:
పద్యంలో ప్రతి పాదంలో రెండవ అక్షరాన్ని ప్రాస అంటారు. ప్రతి పాదంలో రెండవ అక్షరం అదే అక్షరం లేదా అదే వర్గానికి చెందిన అక్షరం అయి ఉండాలి. వర్గాలు: (ద, ధ), (ధ, థ), (ఱ, ర), (న, ణ), (ల, ళ).

పద్యాలు - లక్షణాలు

1. వృత్తములు

యతిప్రాసలు, మూడక్షరాల గణాలు, నాలుగు పాదాలు ఉండును.
వృత్తము గణాలు పాదాలు అక్షరాలు యతిస్థానం
ఉత్పలమాల భ, ర, న, భ, భ, ర, వ 4 20 10
చంపకమాల న, జ, భ, జ, జ, జ, ర 4 21 11
శార్దూలము మ, స, జ, స, త, త, గ 4 19 13
మత్తేభము స, భ, ర, న, మ, య, వ 4 20 14
గణవిభజన
పోతన భాగవతంలోని పద్యమును ఉదాహరణగా తీసుకుని గణ విభజన చేయడం జరిగింది.
UII UIU III UII UII UIU IU
పుణ్యుడు రామచం ద్రుడట వోయి ము దంబున గాంచె దం డకా
ణ్యము దాపసో త్తమ శ ణ్యము నుద్దత బర్హిబ ర్హలా
ణ్యము గౌతమీ విమల వాఃకణ పర్యట న ప్రభూ త సా
ద్గుణ్యము నుల్ల స త్తరు ని కుంజ వ రేణ్యము నగ్రగ ణ్యమున్

2. జాతులు

యతిప్రాసలు, మాత్రగణాలతో ఉండును.
  1. కందం
  2. ద్విపద
  3. తరువోజ
  4. అక్కరలు

3. ఉపజాతులు

యతినియమం, సూర్య, ఇంద్ర గణాలు ఉండును.
  1. తేటగీతి
  2. ఆటవెలది
  3. సీసము

Search

Books

Related

Recent

మెను
పుస్తకాలు
టూల్స్
షేర్
కిందకు
BOOKS
TOOLS
Download our app
Our partner's video
DOWNLOAD OUR APP

Share this